Hội thảo hoàn thiện "Cẩm nang Công đoàn" bảo vệ tiền lương và bảo hiểm xã hội của người lao động khi doanh nghiệp phá sản, giải thể, chủ bỏ trốn

Sáng ngày 22 tháng 6 năm 2026, tại Phòng A0403, Trường Đại học Tôn Đức Thắng (số 19 Nguyễn Hữu Thọ, Phường Tân Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh), đã diễn ra Hội thảo khoa học "Lấy ý kiến Cẩm nang Công đoàn trong xử lý vụ việc khi doanh nghiệp phá sản, giải thể, chủ bỏ trốn và phòng tránh xảy ra tình trạng doanh nghiệp có chủ bỏ trốn để bảo vệ tiền lương, bảo hiểm xã hội của người lao động". Hội thảo nằm trong khuôn khổ đề tài khoa học cấp Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, mã số ĐTNV.09/24-CĐ, do TS. Vũ Anh Đức, Ủy viên Ban Thường vụ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, làm Chủ nhiệm. Sự kiện ghi dấu sự đồng hành tích cực của đội ngũ giảng viên, nhà khoa học Khoa Luật cùng Khoa Lao động và Công đoàn, khẳng định trách nhiệm xã hội và năng lực nghiên cứu ứng dụng của Nhà trường trước những vấn đề thời sự của quan hệ lao động.

Hội thảo thu hút sự tham dự của đông đảo nhà quản lý, chuyên gia và cán bộ công đoàn giàu kinh nghiệm trên cả nước. Về phía khách mời, Ban Tổ chức trân trọng đón tiếp đồng chí Hồ Thị Kim Ngân, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Trưởng ban Quan hệ lao động Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam; TS. Lương Trọng Thành, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa; cùng lãnh đạo công đoàn nhiều địa phương, khu công nghiệp và khu công nghệ cao trọng điểm như Hà Nội, Bắc Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, và chủ tịch công đoàn của những doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động như Công ty TaeKwang Vina và Công ty TNHH Giầy ADORA Việt Nam. Về phía Trường Đại học Tôn Đức Thắng, TS. Nguyễn Đình Hòa, Chủ tịch Công đoàn Trường, Trưởng khoa Lao động và Công đoàn, đã đến dự và chia sẻ tâm huyết với chương trình.

Phát biểu đề dẫn, TS. Vũ Anh Đức nhấn mạnh một thực tế nhức nhối. Khi doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng, nhất là khi nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội, ngừng hoạt động đột ngột hoặc người quản lý mất liên lạc, người lao động cùng lúc đối diện nhiều rủi ro. Họ mất nguồn thu nhập, không được chốt quá trình tham gia bảo hiểm xã hội, khó tiếp cận thông tin, thiếu chứng cứ và dễ rơi vào tâm lý hoang mang. Trong bối cảnh đó, vai trò của tổ chức Công đoàn không thể chỉ dừng lại ở việc ghi nhận kiến nghị sau khi tranh chấp đã phát sinh, mà cần được nâng lên thành năng lực cảnh báo sớm, ổn định tập thể lao động, kết nối với cơ quan có thẩm quyền và bảo đảm tiếng nói đại diện cho người lao động được duy trì xuyên suốt.

Hội thảo lần này khép lại chuỗi ba hội thảo khoa học của đề tài. Nếu hai hội thảo trước, tổ chức ngày 7 tháng 3 và ngày 25 tháng 4 năm 2026, tập trung làm rõ cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực trạng pháp lý, thì hội thảo lần này chuyển trọng tâm sang một sản phẩm có tính ứng dụng trực tiếp. Đó là dự thảo Cẩm nang được thiết kế như một công cụ nghiệp vụ để cán bộ công đoàn tra cứu, sử dụng biểu mẫu và triển khai hành động vào những thời điểm có ý nghĩa quyết định đối với quyền lợi người lao động. Như Chủ nhiệm đề tài khẳng định, đây là bước chuyển từ nhận diện vấn đề sang chuẩn hóa hành động, từ kiến nghị chính sách sang quy trình thực thi, và từ vai trò được ghi nhận về mặt pháp lý sang năng lực can thiệp thực tế của tổ chức Công đoàn.

Theo dự thảo, Cẩm nang được kết cấu thành bốn hợp phần gắn kết chặt chẽ. Hợp phần thứ nhất hướng tới chủ động phòng ngừa theo phương châm phòng bệnh hơn chữa bệnh, với những việc làm thường xuyên ngay từ khi người lao động vào doanh nghiệp như phổ biến pháp luật lao động, hướng dẫn lưu giữ hợp đồng, bảng lương và cài đặt ứng dụng VssID để theo dõi tình trạng đóng bảo hiểm xã hội. Hợp phần thứ hai quy định quy trình ứng phó khẩn cấp theo bốn bước vàng, ưu tiên ổn định tâm lý người lao động và giữ lại chứng cứ trong những giờ đầu tiên, sau đó thống kê thiệt hại, gửi tín hiệu cầu cứu chính thức tới các cơ quan chức năng và hướng dẫn pháp lý ban đầu cho người lao động. Hợp phần thứ ba thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, trong đó Công đoàn giữ vai trò khởi động và xuyên suốt, Ủy ban nhân dân chủ trì điều phối, các cơ quan chuyên môn về lao động, bảo hiểm xã hội, công an và tòa án tham gia theo chức năng. Hợp phần thứ tư cung cấp bộ công cụ và biểu mẫu, nổi bật là bộ chỉ số cảnh báo sớm rủi ro giúp biến các dấu hiệu định tính thành thang điểm theo dõi được, phân loại doanh nghiệp theo bốn vùng cảnh báo từ vùng xanh an toàn, vùng vàng cảnh báo, vùng đỏ rủi ro cao đến vùng đen báo động khẩn cấp.

Dưới sự điều hành của Đoàn Chủ tọa gồm TS. Vũ Anh Đức và ThS. NCS. Trần Nam Dương, các đại biểu đã thảo luận sôi nổi, thẳng thắn và đầy tinh thần trách nhiệm. Nhiều ý kiến tâm huyết tập trung vào tính khả thi của các mốc thời gian trong quy trình ứng phó khẩn cấp, cách chuẩn hóa thuật ngữ pháp lý cho dễ hiểu với cán bộ cơ sở, ngưỡng phân loại của bộ chỉ số cảnh báo sớm, cơ chế phối hợp liên ngành phù hợp với thực tiễn từng địa phương, cũng như tính đầy đủ, hợp pháp và dễ sử dụng của bộ biểu mẫu hành động. Những góp ý quý báu này là cơ sở quan trọng để nhóm nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện sản phẩm, hướng tới một tài liệu thực sự đi vào đời sống chứ không chỉ tồn tại trên giấy.

Góp phần vào thành công của hội thảo, Khoa Luật đã thể hiện rõ vai trò đồng hành với những đóng góp chuyên môn thiết thực. ThS. Nguyễn Hoàng Hải My, giảng viên Khoa Luật, đảm nhiệm vai trò Thư ký Hội thảo, cùng sự tham gia trao đổi của nhiều giảng viên, nhà khoa học trong Khoa. Sự hiện diện ấy không chỉ làm dày thêm chiều sâu học thuật cho chương trình mà còn cho thấy tinh thần gắn kết nghiên cứu khoa học với phục vụ cộng đồng, một giá trị mà tập thể Khoa Luật luôn theo đuổi.

Khép lại chương trình, các đại biểu chia sẻ niềm tin rằng một quy trình tốt chỉ thực sự có giá trị khi cán bộ công đoàn ở tuyến đầu hiểu được, làm được và áp dụng được trong điều kiện nhiều áp lực. Hội thảo không đơn thuần hoàn thiện câu chữ của một tài liệu, mà cùng nhau xây dựng một công cụ hành động bảo vệ tiền lương, bảo hiểm xã hội và những quyền lợi thiết yếu của hàng trăm, hàng nghìn người lao động khi doanh nghiệp lâm vào khủng hoảng. Đó cũng chính là minh chứng sống động cho tinh thần khoa học vị nhân sinh mà Khoa Luật và Trường Đại học Tôn Đức Thắng luôn kiên định, đưa tri thức pháp lý đến gần hơn với cuộc sống và đứng về phía những người yếu thế.