Thành phố Hồ Chí Minh lan tỏa mạch nguồn tri ân người có công nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ và những bảo đảm pháp lý cho chính sách ưu đãi người có công

Ngày 27 tháng 7 năm 2026, đúng dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, khắp các phường, xã, đặc khu của Thành phố Hồ Chí Minh đã diễn ra đồng loạt các hoạt động dâng hoa, dâng hương, họp mặt, thăm hỏi và trao quà người có công với cách mạng. Theo ghi nhận của Thông tấn xã Việt Nam, đông đảo cán bộ, đảng viên, cựu chiến binh, đoàn viên thanh niên và người dân đã đến các điểm tưởng niệm để thành kính tưởng nhớ những người đã hiến dâng tuổi xuân, xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Chuỗi hoạt động không chỉ thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc mà còn cho thấy việc thực thi trên thực tế một chế định pháp luật đặc thù, đó là chính sách ưu đãi người có công với cách mạng.

Hoạt động tri ân trải khắp các phường, xã, đặc khu

Tại Không gian văn hóa Hồ Chí Minh ở phường Tân Bình, đoàn đại biểu Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường cùng các Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và đại diện các khu phố, đoàn thể đã dành phút mặc niệm tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh và các anh hùng liệt sĩ. Sau lễ dâng hương, phường tổ chức họp mặt hơn 250 thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công, trao 30 phần quà và khen thưởng 33 tập thể cùng cá nhân tiêu biểu. Chính quyền cơ sở nhấn mạnh rằng hoạt động dâng hương còn là dịp để các gia đình đưa con, cháu đến tìm hiểu lịch sử, qua đó truyền thống cách mạng được trao truyền một cách gần gũi giữa các thế hệ.

Ở quy mô toàn Thành phố, sáng cùng ngày tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chương trình họp mặt tri ân và chăm lo an sinh xã hội. Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Phước Lộc, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố, khẳng định mọi thành quả tăng trưởng của Thành phố đều hướng đến mục tiêu cao nhất là sự thụ hưởng của nhân dân, trong đó người có công và gia đình chính sách phải luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc, toàn diện, thường xuyên và bao phủ. Người đứng đầu Mặt trận Thành phố đã chính thức phát động hệ thống Mặt trận tại 168 xã, phường, đặc khu cùng năm tổ chức chính trị xã hội tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, trước mắt là tại Công viên Lê Thị Riêng. Dịp này, Ban tổ chức trao học bổng Nguyễn Hữu Thọ cho con em gia đình chính sách cùng nhiều phần quà an sinh gồm xe máy, xe lăn, phương tiện sinh kế, sổ tiết kiệm và thẻ bảo hiểm y tế.

Theo thông tin từ các cơ quan báo chí Thành phố, chương trình họp mặt cấp Thành phố quy tụ 167 đại biểu người có công tiêu biểu, đại diện cho hơn 350.000 người có công và thân nhân trên địa bàn. Hệ thống Mặt trận và các tổ chức thành viên phấn đấu thực hiện kinh phí chăm lo hơn 30 tỷ đồng nhân dịp kỷ niệm, đồng thời bảo đảm toàn bộ các Mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống được phụng dưỡng. Cách làm của Thành phố cho thấy sự chuyển dịch từ chăm lo mang tính thời điểm sang những giải pháp có tính bền vững như sổ tiết kiệm, phương tiện sinh kế, học bổng, xây dựng và sửa chữa nhà tình nghĩa.

Khung pháp lý về ưu đãi người có công và định hướng hoàn thiện

Đằng sau các hoạt động tri ân là một hệ thống pháp luật ưu đãi người có công đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh. Văn bản trung tâm hiện nay là Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng số 02/2020/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2021, xác định mười hai diện đối tượng người có công cùng các chế độ trợ cấp, phụ cấp, bảo hiểm y tế, điều dưỡng phục hồi sức khỏe, hỗ trợ nhà ở và ưu tiên trong giáo dục, việc làm. Pháp lệnh được quy định chi tiết bởi Nghị định số 131/2021/NĐ-CP của Chính phủ, trong khi mức hưởng cụ thể được xác định theo Nghị định số 77/2024/NĐ-CP với mức chuẩn trợ cấp ưu đãi hiện hành là 2.789.000 đồng.

Một điểm đáng chú ý về mặt chính sách là mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công hiện cao hơn mức lương cơ sở 2.530.000 đồng áp dụng từ ngày 1 tháng 7 năm 2026 theo Nghị định số 161/2026/NĐ-CP. Điều này thể hiện nguyên tắc đã được ghi nhận trong các văn kiện của Đảng và pháp luật của Nhà nước rằng người có công được hưởng mức sống bằng hoặc cao hơn mức trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú. Trên tinh thần đó, Bộ Nội vụ đã đề xuất nâng mức chuẩn trợ cấp ưu đãi lên 3.012.000 đồng, tương ứng mức tăng khoảng tám phần trăm, áp dụng từ ngày 1 tháng 7 năm 2026; phương án này đang trong quá trình hoàn thiện để trình Chính phủ ban hành nghị định thay thế Nghị định số 77/2024/NĐ-CP.

Chính sách người có công dưới góc nhìn khoa học pháp lý

Dưới góc nhìn khoa học pháp lý, ưu đãi người có công là một chế định đặc thù của pháp luật an sinh xã hội, ở đó trợ cấp không mang bản chất của quan hệ đóng hưởng như bảo hiểm xã hội, cũng không đơn thuần là trợ giúp xã hội dựa trên hoàn cảnh khó khăn, mà là sự ghi nhận và đền đáp của Nhà nước đối với những cống hiến đặc biệt cho sự nghiệp cách mạng. Nghĩa vụ chăm lo này bắt nguồn từ nguyên tắc hiến định về chính sách ưu đãi người có công tại Điều 59 Hiến pháp năm 2013, theo đó Nhà nước và xã hội tôn vinh, khen thưởng, thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công với nước. Chính vì vậy, việc điều chỉnh mức chuẩn trợ cấp không phụ thuộc hoàn toàn vào cân đối quỹ như bảo hiểm xã hội mà là trách nhiệm chi trả trực tiếp từ ngân sách nhà nước.

Bên cạnh trách nhiệm của Nhà nước, mô hình của Thành phố Hồ Chí Minh còn cho thấy vai trò của cơ chế xã hội hóa thông qua phong trào đền ơn đáp nghĩa do Mặt trận Tổ quốc chủ trì, huy động nguồn lực của doanh nghiệp, tổ chức tôn giáo và các tầng lớp nhân dân. Sự kết hợp giữa nguồn lực công và nguồn lực xã hội, giữa trợ cấp định kỳ theo luật định và các hình thức chăm lo sinh kế bền vững, là một thực tiễn sinh động cho việc nghiên cứu mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội trong bảo đảm an sinh. Đối với các cơ sở đào tạo luật, những hoạt động tri ân dịp 27 tháng 7 còn mang ý nghĩa giáo dục truyền thống sâu sắc, nhắc nhở người học rằng nền pháp quyền hôm nay được xây đắp từ sự hy sinh của các thế hệ đi trước, và rằng việc thực thi trọn vẹn chính sách ưu đãi người có công chính là một thước đo về tính nhân văn của hệ thống pháp luật.

Nguồn tham khảo

Hoàng Tuyết, & Quốc Bảo. (2026, ngày 27 tháng 7). TP Hồ Chí Minh lan tỏa mạch nguồn tri ân người có công. Báo Tin tức và Dân tộc (Thông tấn xã Việt Nam). https://baotintuc.vn/van-de-quan-tam/tp-ho-chi-minh-lan-toa-mach-nguon-tri-an-nguoi-co-cong-20260727145459946.htm

Mạnh Thắng, & Cẩm Nương. (2026, ngày 27 tháng 7). Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM họp mặt tri ân và chăm lo an sinh xã hội nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Báo Sài Gòn Giải Phóng. https://sggp.org.vn/uy-ban-mttq-viet-nam-tphcm-hop-mat-tri-an-va-cham-lo-an-sinh-xa-hoi-nhan-ky-niem-79-nam-ngay-thuong-binh-liet-si-post864211.html

Đài Tiếng nói Việt Nam. (2026, tháng 7). TP.HCM tri ân người có công, khơi dậy trách nhiệm của thế hệ trẻ. https://vov.vn/xa-hoi/tphcm-tri-an-nguoi-co-cong-khoi-day-trach-nhiem-cua-the-he-tre-post1316216.vov

Báo Điện tử Chính phủ. (2026, ngày 4 tháng 6). Bộ Nội vụ đề xuất tăng nhiều chế độ ưu đãi đối với người có công từ năm 2026. https://baochinhphu.vn/bo-noi-vu-de-xuat-tang-nhieu-che-do-uu-dai-doi-voi-nguoi-co-cong-tu-nam-2026-102260604105922733.htm

Quốc hội. (2013). Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội. (2020). Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng (Pháp lệnh số 02/2020/UBTVQH14).

Chính phủ. (2021). Nghị định số 131/2021/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Chính phủ. (2024). Nghị định số 77/2024/NĐ-CP sửa đổi mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng.