Hoàn thiện pháp luật bảo vệ giao dịch xuyên biên giới của cá nhân, tổ chức Việt Nam

Sáng 29 tháng 5 năm 2026, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp đã tổ chức hội thảo khoa học cấp Bộ với chủ đề “Hoàn thiện pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức Việt Nam trong các giao dịch xuyên biên giới”. Hội thảo do Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú chủ trì, quy tụ đông đảo nhà quản lý, luật sư, nhà nghiên cứu và đại diện các cơ sở đào tạo luật trong cả nước.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh rằng trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các giao dịch xuyên biên giới có tác động trực tiếp tới đời sống của người dân, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và lợi ích chung của quốc gia. Từ góc độ chủ thể tham gia giao dịch, những vấn đề được quan tâm nhiều nhất thường xoay quanh việc xác định pháp luật áp dụng, cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và cơ chế công nhận, thi hành các bản án, quyết định hoặc phán quyết của cơ quan tài phán nước ngoài.

Dưới góc độ quản lý nhà nước, yêu cầu đặt ra rộng hơn nhiều. Theo Thứ trưởng, hệ thống pháp luật không chỉ phải bảo đảm giải quyết hữu hiệu các tranh chấp phát sinh mà còn phải giữ vững lợi ích quốc gia, dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hoá. Sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử và các nền tảng số xuyên biên giới đang làm xuất hiện nhiều vấn đề pháp lý mới liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cạnh tranh, chất lượng hàng hoá, quản lý môi trường, xử lý rác thải công nghệ và nhiều thách thức khác mà pháp luật trong nước cần có giải pháp ứng phó kịp thời.

Nhận diện thách thức pháp lý mới

Tham luận tại hội thảo, TS Trần Anh Tuấn, Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Bộ Tư pháp, cho rằng các giao dịch xuyên biên giới hiện nay bao phủ hầu hết các lĩnh vực, từ dân sự, thương mại, đầu tư đến cung ứng dịch vụ quốc tế. Hoạt động đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, xuất nhập khẩu hàng hoá, cung cấp dịch vụ xuyên biên giới hay các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài đều đang phát triển mạnh mẽ và trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Đi kèm với cơ hội đó là những rủi ro pháp lý ngày càng phức tạp. Sự khác biệt giữa các hệ thống pháp luật quốc gia, vấn đề xác định luật áp dụng, thẩm quyền tài phán, công nhận và thi hành phán quyết của cơ quan tài phán nước ngoài vẫn là những thách thức lớn đối với cá nhân và doanh nghiệp Việt Nam. Bên cạnh đó, sự phát triển của thương mại điện tử và kinh tế số cũng kéo theo nguy cơ gia tăng các hành vi lừa đảo trực tuyến, đánh cắp dữ liệu, tấn công mạng và xâm phạm quyền riêng tư.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiếu, đại diện Công ty Luật trách nhiệm hữu hạn Asia Legal, lưu ý rằng dữ liệu cá nhân hiện đã trở thành một loại tài nguyên mới trong các giao dịch số, gắn chặt với hoạt động chuyển giao công nghệ, cung cấp hàng hoá, dịch vụ và dòng luân chuyển tài chính xuyên biên giới. Khi làm việc với các đối tác nước ngoài, đặc biệt là đối tác đến từ khu vực có tiêu chuẩn bảo vệ dữ liệu cao như Liên minh châu Âu, doanh nghiệp Việt Nam thường phải chấp nhận điều khoản hợp đồng mẫu, chính sách xử lý dữ liệu hoặc quy tắc tuân thủ do phía nước ngoài đưa ra, trong khi Việt Nam chưa có đầy đủ công cụ pháp lý để đánh giá, kiểm soát và bảo đảm sự cân bằng về quyền, nghĩa vụ giữa các bên.

Sáu định hướng chiến lược

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú đã đề xuất sáu nhóm vấn đề trọng tâm cần tiếp tục nghiên cứu để hình thành các định hướng chiến lược trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật thời gian tới.

Thứ nhất, cần nhận diện đầy đủ tác động của dữ liệu lớn, công nghệ thông tin và công nghệ sinh học trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Dữ liệu đang trở thành nguồn lực chiến lược có khả năng quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, vì vậy Việt Nam cần xây dựng cơ chế quản trị phù hợp nhằm kiểm soát rủi ro, ngăn ngừa nguy cơ lạm dụng dữ liệu, đồng thời tận dụng hiệu quả các thành tựu công nghệ để phục vụ phát triển kinh tế và xã hội.

Thứ hai, cần tập trung hoàn thiện thể chế cho kinh tế số và các giao dịch số xuyên biên giới. Trong đó bao gồm pháp luật về thương mại điện tử, tiêu chuẩn hoá dữ liệu, hợp đồng điện tử, cơ chế công nhận chữ ký số quốc tế, đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương, thanh toán số xuyên biên giới, kiểm soát rửa tiền bằng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh, quyền lợi người tiêu dùng cũng như phát triển các mô hình giải quyết tranh chấp trực tuyến, trọng tài số và toà án số.

Thứ ba, cần chủ động tận dụng hiệu quả các cam kết quốc tế và các cơ chế linh hoạt trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời tăng cường giám sát việc thực thi các cam kết của đối tác, thúc đẩy hài hoà hoá pháp luật trong nước với pháp luật quốc tế và chủ động tham gia xây dựng các quy tắc pháp lý quốc tế mới.

Thứ tư, cần nghiên cứu sâu hơn vấn đề áp dụng pháp luật ngoài lãnh thổ trong bối cảnh hoạt động kinh tế, thương mại và đầu tư xuyên biên giới ngày càng phát triển. Việc nghiên cứu cơ chế này không chỉ nhằm bảo vệ các chủ thể Việt Nam trước tác động của pháp luật nước ngoài mà còn tạo cơ sở để Việt Nam chủ động hơn trong bảo vệ lợi ích quốc gia.

Thứ năm, yếu tố quyết định vẫn là con người và chất lượng nguồn nhân lực pháp lý. Thứ trưởng nhấn mạnh sự cần thiết phải đào tạo đội ngũ cán bộ, chuyên gia pháp luật có trình độ chuyên môn sâu, năng lực hội nhập quốc tế, ngoại ngữ và kỹ năng thực tiễn để đáp ứng yêu cầu tham gia, định hình và thực thi các quy tắc pháp lý trong môi trường toàn cầu hoá.

Thứ sáu, cần chuyển mạnh từ tư duy bị động sang tư duy chủ động tham gia xây dựng, định hình pháp luật quốc tế và nâng cao năng lực dự báo chính sách. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý mà phải thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh và nguồn lực phát triển của quốc gia.

Hàm ý đối với đào tạo và nghiên cứu luật

Những định hướng do Bộ Tư pháp đề xuất đặt ra yêu cầu mới cho các cơ sở đào tạo luật trong nước, trong đó có Khoa Luật Trường Đại học Tôn Đức Thắng. Việc đào tạo nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao trong lĩnh vực luật quốc tế, thương mại quốc tế, giải quyết tranh chấp xuyên biên giới và bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được tiếp tục đầu tư đồng bộ, gắn nghiên cứu khoa học với thực tiễn hành nghề. Đây cũng là cơ hội để các giảng viên, nhà nghiên cứu trong nước tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chính sách, đóng góp các luận cứ khoa học cho Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nguồn tham khảo

Châu Dương. (2026, ngày 29 tháng 5). Xây dựng “lá chắn pháp lý” cho Việt Nam trong các giao dịch xuyên biên giới. Báo Pháp luật Việt Nam. https://baophapluat.vn/xay-dung-la-chan-phap-ly-cho-viet-nam-trong-cac-giao-dich-xuyen-bien-gioi.html

Minh Nguyệt. (2026, ngày 29 tháng 5). Hoàn thiện pháp lý để bảo vệ giao dịch xuyên biên giới. Báo Thanh tra. https://thanhtra.com.vn/hoan-thien-the-che-D4AD3DB96/hoan-thien-phap-ly-de-bao-ve-giao-dich-xuyen-bien-gioi-f89fd7165.html