Luật An ninh mạng năm 2025 và cơ chế bảo vệ quyền nhân thân trên không gian mạng

1. Đạo luật hợp nhất đầu tiên về an ninh mạng chính thức có hiệu lực

Ngày 10 tháng 12 năm 2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15. Đạo luật gồm 8 chương với 45 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, hợp nhất và thay thế đồng thời hai văn bản đã tồn tại song song trong gần một thập kỷ là Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 và Luật An ninh mạng năm 2018. Việc hợp nhất này chấm dứt tình trạng phân tán về phạm vi điều chỉnh, chồng lấn về thẩm quyền quản lý, đồng thời thiết lập một khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ và hiện đại cho hoạt động bảo vệ an ninh mạng ở Việt Nam.

Điểm chuyển biến quan trọng nhất trong tư duy lập pháp của đạo luật là việc dịch chuyển trọng tâm quản lý nhà nước từ mô hình xử lý, khắc phục hậu quả sang mô hình chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ đe dọa an ninh mạng. Sự chuyển hướng này phản ánh đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn khi các hoạt động tấn công mạng, lừa đảo trực tuyến, chiếm đoạt dữ liệu cá nhân, phát tán thông tin sai sự thật, đặc biệt là việc lợi dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ Deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói nhằm thao túng nhận thức xã hội, đang gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi.

2. Những nội dung mới đáng chú ý

Trước hết, lần đầu tiên khái niệm an ninh dữ liệu được xác lập là một nội dung trọng tâm trong chính sách pháp luật về an ninh mạng. Luật bổ sung nhiều quy định nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi liên quan đến an ninh quốc gia, đồng thời nghiêm cấm mọi hành vi thu thập, mua bán, chuyển nhượng trái phép dữ liệu cá nhân. Quy định này tiếp nối và bổ trợ cho Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, tạo thành lưới bảo vệ kép đối với thông tin của công dân trong môi trường số.

Thứ hai, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet và mạng xã hội có trách nhiệm xử lý thông tin vi phạm pháp luật trong thời hạn tối đa 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền. Riêng đối với tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia, thời hạn xử lý không quá 6 giờ. Đây là công cụ có ý nghĩa then chốt nhằm ngăn chặn kịp thời tin giả, thông tin độc hại và các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thứ ba, Luật bổ sung khung pháp lý bước đầu đối với quản trị trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số mới nổi, trong đó nghiêm cấm việc lợi dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ Deepfake để giả mạo hình ảnh, lời nói hoặc tạo dựng thông tin sai sự thật nhằm thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, đối với trẻ em và nhóm yếu thế, các nền tảng số phải thực hiện biện pháp bảo vệ phù hợp theo nguyên tắc bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế và vận hành hệ thống, chủ động rà quét, ngăn chặn nội dung độc hại.

Cần lưu ý rằng cơ quan chức năng khẳng định đạo luật không hạn chế quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin hợp pháp của công dân đã được Hiến pháp bảo đảm. Pháp luật chỉ xử lý các hành vi lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai sự thật, lừa đảo, xâm phạm danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân hoặc gây phương hại tới an ninh quốc gia. Về chế tài hành chính, theo thông tin từ cơ quan công an, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân có thể bị phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng, mức phạt được nâng lên từ 30 đến 50 triệu đồng khi hành vi gây hoang mang trong dư luận hoặc gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế xã hội.

3. Góc nhìn pháp luật dân sự về bảo vệ quyền nhân thân trên không gian mạng

Dưới góc nhìn pháp luật dân sự, giá trị lớn nhất của Luật An ninh mạng năm 2025 nằm ở chỗ đạo luật này cung cấp cơ chế bảo đảm thực thi hữu hiệu cho các quyền nhân thân vốn đã được Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận. Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015 khẳng định danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Cá nhân có quyền yêu cầu Tòa án bác bỏ thông tin làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của mình, yêu cầu người đưa ra thông tin phải gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, cơ chế tư pháp dân sự thường đòi hỏi thời gian, trong khi thông tin sai sự thật trên không gian mạng lan truyền với tốc độ tính bằng phút. Nghĩa vụ gỡ bỏ thông tin vi phạm trong thời hạn 24 giờ mà Luật An ninh mạng năm 2025 đặt ra cho các nền tảng số, vì vậy, chính là cơ chế hành chính và kỹ thuật bổ trợ, giúp ngăn chặn thiệt hại lan rộng trước khi quyền dân sự được phục hồi đầy đủ bằng con đường tố tụng.

Quy định nghiêm cấm lợi dụng công nghệ Deepfake để giả mạo hình ảnh, lời nói có mối liên hệ trực tiếp với Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015 về quyền của cá nhân đối với hình ảnh, theo đó việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Hành vi dùng trí tuệ nhân tạo tái tạo khuôn mặt, giọng nói của một người để tạo dựng nội dung sai sự thật xâm phạm đồng thời quyền đối với hình ảnh, quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân theo Điều 38 và danh dự, nhân phẩm theo Điều 34 của Bộ luật này. Người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015. Riêng đối với thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm, Điều 592 quy định ngoài thiệt hại vật chất, người chịu trách nhiệm còn phải bồi đắp tổn thất về tinh thần với mức do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá mười lần mức lương cơ sở.

Một vấn đề học thuật đáng quan tâm là trách nhiệm dân sự của doanh nghiệp cung cấp nền tảng khi không thực hiện hoặc thực hiện không kịp thời nghĩa vụ gỡ bỏ thông tin vi phạm. Khi nghĩa vụ xử lý trong 24 giờ đã được luật định, việc nền tảng chậm trễ gỡ bỏ có thể được xem xét là hành vi trái pháp luật, một trong các điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Câu hỏi về mức độ lỗi, quan hệ nhân quả giữa sự chậm trễ của nền tảng và thiệt hại gia tăng của nạn nhân, cũng như khả năng liên đới chịu trách nhiệm giữa người đăng tải thông tin và nền tảng, sẽ là những nội dung cần được thực tiễn xét xử và khoa học pháp lý tiếp tục làm rõ trong thời gian tới. Bên cạnh đó, giá trị chứng cứ của dữ liệu điện tử trong các vụ án dân sự về xâm phạm danh dự, nhân phẩm trên không gian mạng cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện đồng bộ pháp luật tố tụng.

4. Kết luận

Luật An ninh mạng năm 2025 không chỉ là đạo luật về an ninh quốc gia trên không gian mạng mà còn là thiết chế bảo đảm quan trọng cho các quyền dân sự của cá nhân trong kỷ nguyên số. Khi danh dự, nhân phẩm, uy tín và hình ảnh của con người có thể bị xâm phạm chỉ bằng vài thao tác công nghệ, sự cộng hưởng giữa cơ chế phòng ngừa, ngăn chặn của pháp luật an ninh mạng với cơ chế khôi phục, bồi thường của pháp luật dân sự là điều kiện không thể thiếu để quyền nhân thân được bảo vệ một cách thực chất. Việc nghiên cứu, giảng dạy pháp luật dân sự trong bối cảnh mới, vì vậy, cần tiếp tục bám sát sự vận động của các đạo luật chuyên ngành như Luật An ninh mạng năm 2025 nhằm nhận diện đầy đủ các phương thức bảo vệ quyền mà pháp luật hiện hành đã trao cho chủ thể.

Nguồn tham khảo

Việt Linh. (2026, ngày 2 tháng 6). Những điểm mới của Luật An ninh mạng có hiệu lực từ 1/7. Thời báo VTV. https://vtv.vn/nhung-diem-moi-cua-luat-an-ninh-mang-co-hieu-luc-tu-1-7-100260602114922182.htm

Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. (2026, ngày 29 tháng 6). Những nội dung mới trong Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/nhung-noi-dung-moi-trong-luat-an-ninh-mang-so-116-2025-qh15-119260629145615168.htm

Báo Điện tử Chính phủ. (2025, ngày 10 tháng 12). Quốc hội thông qua Luật An ninh mạng (sửa đổi): Tăng cường bảo vệ không gian mạng và nhóm yếu thế. https://baochinhphu.vn/quoc-hoi-thong-qua-luat-an-ninh-mang-sua-doi-tang-cuong-bao-ve-khong-gian-mang-va-nhom-yeu-the-102251210125412744.htm

Công an tỉnh Lai Châu. (2026). Từ ngày 01/7/2026: Tung tin giả, xúc phạm người khác trên mạng có thể bị xử phạt đến 50 triệu đồng. https://congan.laichau.gov.vn/an-ninh-trat-tu/tu-ngay-01-7-2026-tung-tin-gia-xuc-pham-nguoi-khac-tren-mang-co-the-bi-xu-phat-den-50-trieu-dong-5382.html

Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. (2025). Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, thông qua ngày 10 tháng 12 năm 2025. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/nhung-noi-dung-moi-trong-luat-an-ninh-mang-so-116-2025-qh15-119260629145615168.htm