Luật Thương mại điện tử năm 2025 và hành lang pháp lý mới cho giao dịch trên không gian số

Ngày 10 tháng 12 năm 2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thương mại điện tử (Luật số 122/2025/QH15) với 444 trên tổng số 446 đại biểu có mặt tán thành. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật riêng điều chỉnh toàn diện lĩnh vực thương mại điện tử, thay cho cách tiếp cận trước đây vốn chủ yếu dựa vào các nghị định và văn bản dưới luật. Với bố cục gồm 7 chương và 41 điều, Luật chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, mở ra một giai đoạn phát triển mới cho thị trường số.

Sự ra đời của đạo luật này xuất phát từ một nhu cầu thực tiễn cấp thiết. Theo Bộ Công Thương, những năm gần đây, thương mại điện tử tại Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân từ 20 đến 30 phần trăm mỗi năm và đóng góp khoảng 11 phần trăm tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng của cả nước trong năm 2025. Trong khi đó, các mô hình kinh doanh mới liên tục xuất hiện với mức độ phức tạp ngày càng cao, vượt ra ngoài khuôn khổ điều chỉnh của hệ thống văn bản hiện hành. Khoảng trống pháp lý này đặt ra yêu cầu phải có một đạo luật chuyên ngành đủ tầm để vừa kiến tạo phát triển, vừa bảo đảm trật tự và an toàn cho các bên tham gia.

Một trong những đóng góp quan trọng của Luật là việc định vị pháp lý rõ ràng cho các mô hình nền tảng thương mại điện tử. Lần đầu tiên, pháp luật phân loại cụ thể 4 loại hình nền tảng, bao gồm: nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp, nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại điện tử tích hợp. Cách phân loại này không chỉ phản ánh đúng thực tiễn vận hành mà còn là cơ sở để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp của họ trong từng giao dịch.

Dưới góc độ luật dân sự và luật hợp đồng, điểm đáng chú ý nhất của Luật là việc củng cố giá trị pháp lý của hợp đồng điện tử và ghi nhận hình thức hợp đồng tự động. Hợp đồng tự động được hiểu là hợp đồng điện tử được giao kết thông qua hệ thống thông tin tự động, nơi ý chí của các bên được thể hiện và xác lập mà không cần sự can thiệp trực tiếp của con người ở từng bước giao dịch. Quy định này kế thừa và phát triển nguyên tắc tự do thỏa thuận của Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời đặt ra những câu hỏi học thuật sâu sắc về thời điểm giao kết, về sự thể hiện ý chí và về trách nhiệm khi hệ thống tự động vận hành sai lệch. Đây là mảnh đất nghiên cứu giàu tiềm năng cho khoa học pháp lý về nghĩa vụ và hợp đồng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Luật cũng lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý cho 2 hoạt động đặc thù của nền kinh tế số: phát trực tiếp bán hàng và tiếp thị liên kết. Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người phát trực tiếp, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình bán hàng, đồng thời lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định. Người phát trực tiếp không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng của hàng hóa. Đối với tiếp thị liên kết, tổ chức cung cấp dịch vụ phải xác thực danh tính người tiếp thị và có trách nhiệm ngăn chặn các liên kết dẫn đến hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã hoàn tất xác thực danh tính điện tử, qua đó nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.

Bảo vệ người tiêu dùng là một trụ cột chính sách xuyên suốt của đạo luật. Luật yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Khi phát hiện hàng hóa có khuyết tật theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người bán phải cung cấp thông tin cho chủ quản nền tảng để công khai, đồng thời thực hiện thu hồi, xử lý hàng hóa và bồi thường thiệt hại. Những quy định này gắn kết chặt chẽ với nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ trong Bộ luật Dân sự, cho thấy sự liên thông giữa luật chuyên ngành và pháp luật dân sự nền tảng.

Đối với hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài, Luật quy định các nền tảng nước ngoài sử dụng tiếng Việt, sử dụng tên miền quốc gia “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam. Đối với chủ quản nền tảng nước ngoài không có hiện diện thương mại trong nước, Luật đặt ra nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm khả năng bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước. Cơ chế này hướng tới sự công bằng giữa các chủ thể trong nước và ngoài nước, đồng thời tương thích với thông lệ và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Có thể thấy, Luật Thương mại điện tử năm 2025 không chỉ lấp đầy khoảng trống pháp lý của một lĩnh vực đang phát triển nhanh, mà còn đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ cho hoạt động nghiên cứu và đào tạo luật. Việc luật hóa hợp đồng tự động, xác thực danh tính điện tử, trách nhiệm của nền tảng và cơ chế ký quỹ xuyên biên giới đòi hỏi đội ngũ giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên luật phải tiếp cận chủ đề này một cách liên ngành, kết nối giữa luật dân sự, luật hợp đồng, luật bảo vệ người tiêu dùng và pháp luật về công nghệ. Với cộng đồng Khoa Luật, đây vừa là một nguồn tài liệu giảng dạy thời sự, vừa là một hướng nghiên cứu mở ra cho những công trình khoa học pháp lý trong thời gian tới.

Nguồn tham khảo

Quốc hội (2025). Luật Thương mại điện tử (Luật số 122/2025/QH15), ban hành ngày 10 tháng 12 năm 2025, có hiệu lực ngày 01 tháng 7 năm 2026. https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=216503

Anh Thơ (2026, ngày 06 tháng 01). Luật Thương mại điện tử: “Lấp đầy” khoảng trống pháp lý cho kinh tế số, bảo vệ người tiêu dùng. Báo điện tử Chính phủ. https://baochinhphu.vn/luat-thuong-mai-dien-tu-lap-day-khoang-trong-phap-ly-cho-kinh-te-so-bao-ve-nguoi-tieu-dung-102260106142452861.htm

Bộ Công Thương (2026). Luật Thương mại điện tử: Tạo điều kiện cho thương mại điện tử phát triển bền vững. https://moit.gov.vn/tin-tuc/luat-thuong-mai-dien-tu-tao-dieu-kien-cho-thuong-mai-dien-tu-phat-trien-ben-vung.html

Thư viện Pháp luật (2026). 29 Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. https://thuvienphapluat.vn/chinh-sach-phap-luat-moi/vn/ho-tro-phap-luat/chinh-sach-moi/114175/29-luat-co-hieu-luc-tu-ngay-01-7-2026