Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026

Ngày 26 tháng 11 năm 2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Tương trợ tư pháp về dân sự, mang số 102/2025/QH15. Đây là một trong số 29 luật chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Việc tách nội dung tương trợ tư pháp về dân sự thành một đạo luật riêng giúp khắc phục những vướng mắc kéo dài và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.

Phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc thực hiện

Luật gồm 4 chương với 38 điều, quy định nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự và thủ tục thực hiện tương trợ tư pháp về dân sự giữa Việt Nam và nước ngoài. Đối tượng áp dụng là cơ quan, tổ chức, cá nhân của Việt Nam và của nước ngoài có liên quan đến hoạt động này. Hoạt động tương trợ được thực hiện trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và cùng có lợi, phù hợp với pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Theo quy định của Luật, tương trợ tư pháp về dân sự bao gồm sáu hình thức, đó là tống đạt giấy tờ, thu thập và cung cấp chứng cứ, triệu tập người làm chứng và người giám định, cung cấp giấy tờ hộ tịch, trích lục bản án và quyết định của Tòa án về hộ tịch, cung cấp thông tin pháp luật cùng một số yêu cầu khác. Các hình thức này nhằm phục vụ việc giải quyết vụ việc dân sự, vụ việc phá sản và hoạt động thi hành án dân sự có liên quan đến nước ngoài.

Đầu mối điều phối và hệ thống thông tin điện tử

Luật xác định Bộ Tư pháp là Cơ quan trung ương của Việt Nam trong tương trợ tư pháp về dân sự, giữ vai trò tiếp nhận, kiểm tra và chuyển hồ sơ tới cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài thông qua kênh điều ước quốc tế hoặc kênh ngoại giao. Cùng với đó, Luật quy định việc xây dựng và vận hành Hệ thống thông tin tương trợ tư pháp về dân sự nhằm xử lý, lưu trữ thông tin, đồng thời bảo đảm an toàn và bảo mật dữ liệu trong quá trình thực hiện.

Những điểm mới đáng chú ý

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật là cho phép thu thập chứng cứ bằng biện pháp lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự đang cư trú hoặc có trụ sở ở nước ngoài, với điều kiện đương sự tự nguyện tham gia. Quy định này phản ánh xu hướng số hóa hoạt động tư pháp và giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí cho các bên. Bên cạnh đó, Luật thống nhất việc sử dụng các mẫu văn bản trong hoạt động tương trợ, trong đó có văn bản yêu cầu theo hiệp định song phương, theo Công ước La Hay năm 1965 về tống đạt giấy tờ và Công ước La Hay năm 1970 về thu thập chứng cứ, qua đó bảo đảm tính chuẩn hóa và thuận lợi khi phối hợp với cơ quan nước ngoài.

Văn bản hướng dẫn thi hành

Để triển khai đồng bộ, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 158/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật. Nghị định gồm 5 chương với 24 điều, hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục và chi phí thực hiện. Theo đó, trong trường hợp chi phí thực hiện yêu cầu chưa xác định được tại thời điểm lập hồ sơ, người có nghĩa vụ nộp tạm ứng ba triệu đồng tại cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh nơi cơ quan yêu cầu có trụ sở. Nghị định cũng ấn định thời hạn hai mươi ngày để Bộ Tư pháp kiểm tra điều kiện hợp lệ và chuyển hồ sơ, cùng các mốc thời gian phối hợp với Bộ Ngoại giao và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Ý nghĩa đối với thực tiễn pháp lý

Việc ban hành một đạo luật chuyên biệt về tương trợ tư pháp dân sự góp phần bảo vệ kịp thời và hiệu quả quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân trong các giao dịch, tranh chấp dân sự có yếu tố nước ngoài. Trong điều kiện các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, thừa kế hay kinh doanh thương mại vượt ra ngoài biên giới ngày càng phổ biến, khung pháp lý mới được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Việt Nam và các quốc gia, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho việc gia nhập và thực thi các điều ước quốc tế về tư pháp dân sự trong thời gian tới.

Nguồn tham khảo

Quốc hội (2025). Luật Tương trợ tư pháp về dân sự, số 102/2025/QH15. Cơ sở dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật. https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=216572&classid=1&typegroupid=3

Báo Điện tử Chính phủ (2026). Trình tự, thủ tục thực hiện tương trợ tư pháp về dân sự của Việt Nam (Nghị định số 158/2026/NĐ-CP). https://baochinhphu.vn/trinh-tu-thu-tuc-thuc-hien-tuong-tro-tu-phap-ve-dan-su-cua-viet-nam-102260516193136665.htm

Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (2025). Nâng cao hiệu quả triển khai Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025. https://danchuphapluat.vn/nang-cao-hieu-qua-trien-khai-luat-tuong-tro-tu-phap-ve-dan-su-nam-2025-9593.html

Thư viện Pháp luật (2026). 29 Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. https://thuvienphapluat.vn/chinh-sach-phap-luat-moi/vn/ho-tro-phap-luat/chinh-sach-moi/114175/29-luat-co-hieu-luc-tu-ngay-01-7-2026