Thi hành án dân sự trên môi trường số

1. Nền tảng pháp lý mới của thi hành án dân sự số

Ngày 12/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 152/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thi hành án dân sự, gồm 5 chương, 116 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Văn bản này thay thế toàn bộ Nghị định số 62/2015/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi, bổ sung trước đây, đồng thời cụ thể hoá Luật Thi hành án dân sự năm 2025 (Luật số 106/2025/QH15) do Quốc hội khoá XV thông qua ngày 05/12/2025.

Điểm nổi bật của khung pháp lý mới là việc lần đầu tiên Việt Nam thiết lập hệ thống nền tảng số đồng bộ phục vụ hoạt động thi hành án dân sự, kết nối dữ liệu liên thông giữa các cơ quan tư pháp với người dân thông qua phương tiện điện tử. Đây được xem là bước cụ thể hoá chủ trương xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai và phục vụ người dân tốt hơn theo tinh thần Nghị quyết của Đảng về cải cách tư pháp.

2. Các phương tiện thực hiện trên môi trường số

Theo Nghị định số 152/2026/NĐ-CP, các phương tiện thực hiện trên môi trường số trong thi hành án dân sự bao gồm Nền tảng số thi hành án dân sự; Cổng Dịch vụ công quốc gia; Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của Bộ Tư pháp; Ứng dụng định danh quốc gia VNeID; cổng và trang thông tin điện tử của cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự; thư điện tử cùng các phương tiện khác theo quy định của pháp luật. Việc đa dạng hoá kênh tiếp cận hướng đến mục tiêu cho phép đương sự lựa chọn hình thức phù hợp với điều kiện thực tế.

Đương sự có thể gửi yêu cầu thi hành án đến cơ quan có thẩm quyền bằng cách thực hiện trên môi trường số qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống thông tin của Bộ Tư pháp, ứng dụng VNeID hoặc phương tiện điện tử khác, song song với các hình thức truyền thống như nộp trực tiếp hay gửi qua đường bưu điện. Cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư có trách nhiệm tích hợp, bảo mật, kết nối và chia sẻ các thông báo về thi hành án trên ứng dụng VNeID, qua đó, người dân có thể tra cứu và theo dõi tiến trình giải quyết một cách thuận tiện.

3. Ý nghĩa pháp lý và tác động đến hoạt động thi hành án

Việc số hoá thủ tục thi hành án dân sự có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện pháp lý lẫn thực tiễn. Trên phương diện pháp lý, các quy định mới củng cố nguyên tắc công khai, minh bạch và tạo lập cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả hơn trong hoạt động thi hành án. Trên phương diện thực tiễn, kênh số giúp giảm đáng kể thời gian đi lại và chi phí thực hiện thủ tục cho đương sự, đồng thời rút ngắn thời gian luân chuyển hồ sơ giữa các cơ quan, từ đó cải thiện hiệu quả thi hành các bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật.

Bên cạnh đó, Luật Thi hành án dân sự năm 2025 còn xác lập một số điểm đổi mới căn bản, trong đó có việc tổ chức mô hình cơ quan thi hành án dân sự một cấp ở địa phương với các Phòng Thi hành án dân sự khu vực, đổi tên Thừa phát lại thành Thừa hành viên và Văn phòng Thừa phát lại thành Văn phòng Thi hành án dân sự, mở rộng phạm vi hoạt động xã hội hoá. Những thay đổi này, kết hợp với việc chuyển đổi số toàn diện, được kỳ vọng tạo ra bước chuyển căn bản trong chất lượng và hiệu quả thi hành án dân sự thời gian tới.

4. Yêu cầu đặt ra đối với nghiên cứu và giảng dạy luật

Đối với hoạt động nghiên cứu và giảng dạy pháp luật dân sự, khung pháp lý mới đặt ra yêu cầu cập nhật toàn diện chương trình đào tạo về thủ tục thi hành án, đặc biệt ở các học phần luật dân sự, luật tố tụng dân sự và pháp luật về giao dịch bảo đảm. Các vấn đề mới như giá trị pháp lý của chữ ký số trong yêu cầu thi hành án, cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân của đương sự trên nền tảng số và trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sự cố kỹ thuật là những hướng nghiên cứu có ý nghĩa cấp thiết, gắn với nhu cầu hoàn thiện pháp luật và bảo đảm quyền của các bên liên quan.

Khoa Luật Trường Đại học Tôn Đức Thắng sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai thực tế của Nghị định số 152/2026/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan, đồng thời tổ chức các toạ đàm, hội thảo chuyên đề nhằm phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và tư vấn pháp luật cho sinh viên cùng cộng đồng.

Nguồn tham khảo

Bộ Tư pháp. (2025, 22 tháng 12). 9 điểm mới cơ bản của Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi). https://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/hoat-dong-cua-cac-don-vi-thuoc-bo.aspx?ItemID=5799

Báo Chính phủ. (2026, 13 tháng 5). Thi hành án dân sự trên môi trường số. https://baochinhphu.vn/thi-hanh-an-dan-su-tren-moi-truong-so-102260513232322025.htm

Báo Nhân Dân. (2026, 13 tháng 5). Một loạt nghị định về thi hành án dân sự được ban hành. https://nhandan.vn/mot-loat-nghi-dinh-ve-thi-hanh-an-dan-su-duoc-ban-hanh-post962227.html

Quốc hội. (2025). Luật Thi hành án dân sự năm 2025 (Luật số 106/2025/QH15). https://thuvienphapluat.vn/phap-luat-nha-dat/toan-van-luat-thi-hanh-an-dan-su-2025-luat-so-1062025qh15-13394.html