Từ ngày 15 tháng 8, sử dụng trí tuệ nhân tạo để gian lận trong học tập và nghiên cứu bị xem là vi phạm liêm chính học thuật

Thông tư số 49 xác lập khung pháp lý đầu tiên về sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục đại học

Ngày 30 tháng 6 năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT quy định việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 8 năm 2026. Đây là văn bản đầu tiên của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định cụ thể việc sử dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và thực tế ảo trong hoạt động đào tạo, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ tại các cơ sở giáo dục. Thông tư yêu cầu việc ứng dụng công nghệ phải bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm và tuân thủ nguyên tắc liêm chính học thuật. Theo quy định, công nghệ và trí tuệ nhân tạo được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò và trách nhiệm học thuật của giảng viên, người học và nhà nghiên cứu; việc sử dụng công nghệ trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu phải bảo đảm trung thực, khách quan, minh bạch, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, có khả năng kiểm chứng và không làm sai lệch kết quả.

Sáu nhóm hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số

Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT liệt kê sáu nhóm hành vi bị nghiêm cấm khi thực hiện hoạt động học tập, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học trong môi trường số. Nhóm hành vi thứ nhất là sử dụng công nghệ, bao gồm trí tuệ nhân tạo, để gian lận trong học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu khoa học. Nhóm hành vi thứ hai là sao chép, đạo văn hoặc sử dụng trái phép tài liệu, dữ liệu, học liệu số hoặc kết quả nghiên cứu của người khác. Nhóm hành vi thứ ba là giả mạo hoặc làm sai lệch dữ liệu, kết quả nghiên cứu hoặc thông tin học tập. Nhóm hành vi thứ tư là nhờ người khác thực hiện hoặc thực hiện thay các nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu. Nhóm hành vi thứ năm là không công bố hoặc công bố không đầy đủ việc sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo khi có yêu cầu theo quy định nội bộ của cơ sở giáo dục hoặc theo quy định của pháp luật. Nhóm hành vi thứ sáu là các hành vi khác vi phạm liêm chính học thuật theo quy định của pháp luật và quy chế của cơ sở giáo dục.

Trách nhiệm của cơ sở giáo dục và yêu cầu đối với hệ thống quản lý học tập

Song song với nghĩa vụ đặt ra cho người học, giảng viên và nhà nghiên cứu, Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT quy định các cơ sở giáo dục có trách nhiệm ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật, trong đó xác định rõ hành vi vi phạm, biện pháp phòng ngừa, cơ chế kiểm soát và trách nhiệm của các bên liên quan. Cơ sở giáo dục còn phải phổ biến, tuyên truyền và nâng cao nhận thức cho người học, giảng viên và cán bộ quản lý, đồng thời áp dụng biện pháp phù hợp để phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm. Về mặt kỹ thuật, hệ thống quản lý học tập tại các cơ sở giáo dục phải đáp ứng yêu cầu xác thực danh tính người học, lưu vết quá trình học tập và hỗ trợ phòng ngừa gian lận; kết quả kiểm tra, đánh giá thực hiện trên môi trường số phải có khả năng truy xuất và kiểm chứng.

Ý kiến từ giới giáo dục về nguyên tắc sử dụng có trách nhiệm

Trao đổi với báo Tuổi Trẻ, Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Kim Hồng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng việc bổ sung quy định về liêm chính học thuật là cần thiết trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ hỗ trợ phổ biến trong học tập và nghiên cứu. Theo ông, vấn đề đặt ra không phải là cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo, mà là xây dựng quy định rõ ràng về phạm vi được phép sử dụng và yêu cầu minh bạch khi công cụ này tham gia vào quá trình học tập, nghiên cứu và đánh giá. Giáo sư Tiến sĩ Phạm Hồng Thái, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành luật, nhận định việc không sử dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu khoa học hiện nay có thể là một thiếu sót, nhưng nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ và không thể thay thế vai trò của nhà nghiên cứu, đồng thời lưu ý người sử dụng cần thận trọng vì công cụ này có thể tạo ra thông tin không chính xác.

Liên hệ với đào tạo và nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo luật

Khung pháp lý về liêm chính học thuật trong môi trường số có liên hệ trực tiếp với hoạt động đào tạo và nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo luật. Sáu nhóm hành vi bị nghiêm cấm theo Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT, đặc biệt là hành vi sao chép, đạo văn và hành vi không công bố việc sử dụng trí tuệ nhân tạo, gắn với nguyên tắc về quyền tác giả theo pháp luật sở hữu trí tuệ và nghĩa vụ thiện chí, trung thực khi xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự quy định tại khoản 3 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015. Yêu cầu về khả năng truy xuất và kiểm chứng kết quả kiểm tra, đánh giá trên môi trường số đặt ra vấn đề về giá trị chứng cứ của dữ liệu điện tử trong xử lý kỷ luật học vụ, cần được đối chiếu với quy chế đào tạo và quy chế công tác sinh viên của từng cơ sở giáo dục đại học. Khoa Luật Trường Đại học Tôn Đức Thắng xác định việc rèn luyện kỹ năng trích dẫn đúng chuẩn mực, phân biệt giữa sử dụng trí tuệ nhân tạo như công cụ hỗ trợ tra cứu, tổng hợp tài liệu với hành vi để trí tuệ nhân tạo thực hiện thay nhiệm vụ học tập là nội dung cần được lồng ghép trong giảng dạy các môn học về phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý và đạo đức nghề luật.

Nguồn tham khảo

Trần Huỳnh. (2026, ngày 3 tháng 8). Bộ GD-ĐT: Dùng AI gian lận trong học tập, nghiên cứu sẽ bị xử lý từ 15-8. Tuổi Trẻ Online. https://tuoitre.vn/bo-gd-dt-dung-ai-gian-lan-trong-hoc-tap-nghien-cuu-se-bi-xu-ly-tu-15-8-10026080310463887.htm

Gia Hân. (2026, ngày 14 tháng 8). Từ 15/8, sử dụng AI trong giáo dục phải bảo đảm liêm chính học thuật. Báo Công Luận. https://congluan.vn/tu-158-su-dung-ai-trong-giao-duc-phai-bao-dam-liem-chinh-hoc-thuat-post357259.html

Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp (ban hành ngày 30 tháng 6 năm 2026, hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 8 năm 2026).